De natuurbranden op de Veluwe, maar ook in o.a. Oirschot en Noordwijk, kregen deze week veel aandacht. De focus ligt nu op de inzet van hulpdiensten en de druk op veiligheidsregio’s. Begrijpelijk. Maar deze incidenten maken ook iets anders zichtbaar, iets dat direct raakt aan de verantwoordelijkheid van zorgorganisaties.
Namelijk: de groeiende verwachting van zelfredzaamheid in onze samenleving.
Voor organisaties die zorgen voor mensen die juist níet zelfredzaam zijn, is dat geen abstract uitgangspunt. Het is een strategisch vraagstuk.
Het blinde vlak in risicobenadering
In de berichtgeving blijft één aspect onderbelicht: de mogelijk impact op zorginstellingen in en rond het getroffen gebied. Zeker met de aankomende Wet weerbaarheid kritieke entiteiten (Wwke), die organisaties verplicht om zich beter voor te bereiden op verstoringen zoals natuurrampen.
Juist in natuurgebieden, zoals de Veluwe, bevinden zich relatief veel zorginstellingen. En de impact blijft niet beperkt tot het directe brandgebied. De rook van de brand op de Veluwe was bijvoorbeeld merkbaar tot in Amsterdam en omgeving.
Wanneer een natuurbrand zich uitbreidt, is het reëel dat meerdere zorglocaties tegelijkertijd moeten handelen.
Dat is geen uitzonderingssituatie. Dat is een logisch gevolg van het type incident.
En precies daar zit het strategische blinde vlak.
Van individueel incident naar systeemdruk
De meeste evacuatieplannen zijn gebaseerd op een geïsoleerd incident in het gebouw, denk bijvoorbeeld aan het ontruimingsplan of een BHV-plan. Maar incidenten zoals deze vragen om een andere blik. Je moet niet alleen voorbereid zijn op een incident waarbij jouw organisatie moet handelen, maar dit heeft direct effect op het hele zorgsysteem in een regio. Concreet betekend dit dus:
- Meerdere organisaties die gelijktijdig aanspraak maken op dezelfde schaarse middelen
- Besluitvorming die niet meer autonoom is, maar afhankelijk wordt van regionale afstemming
- Capaciteit die niet schaalt met de vraag
“De echte vraag is niet of je kunt evacueren, maar of je dat nog kunt wanneer iedereen het tegelijk moet.”
Daarmee verandert evacuatie van een operationele uitdaging in een strategisch vraagstuk. Waar zorginstellingen het liefst aan de voorkant met elkaar aan de slag gaan.
Schaarste als uitgangspunt
In veel plannen is schaarste impliciet meegenomen, maar zelden leidend gemaakt. Vervoer, opvangcapaciteit en personeel worden vaak als beschikbaar verondersteld , mits tijdig opgeschaald. Bij gelijktijdige evacuaties vervalt die aanname. Dan ontstaat er concurrentie om dezelfde middelen, op hetzelfde moment. Zonder vooraf gemaakte keuzes verschuift die concurrentie naar de praktijk van het incident zelf.
Regie en verantwoordelijkheid lopen niet synchroon
Een tweede strategisch spanningsveld zit in de verdeling van regie.
Op regionaal niveau sturen overheid en hulpdiensten. Zij maken afwegingen over prioriteiten en inzet van middelen. Tegelijkertijd blijft de zorgorganisatie verantwoordelijk voor de veiligheid van cliënten op locatieniveau.
Die twee bewegen niet automatisch in hetzelfde tempo of dezelfde richting.
De vraag is dan niet alleen wat je doet, maar ook wanneer je handelt. Wacht je op regionale coördinatie, of neem je zelf het initiatief?
Zonder vooraf afgestemde keuzes ontstaat hier vertraging of versnippering.
Voorbereiding vraagt om strategische keuzes
Dit vraagt om een andere manier van kijken naar voorbereiding.
Niet alleen: hebben we een plan? Maar: is ons plan bestand tegen systeemdruk?
Dat betekent dat je expliciet moet maken hoe je omgaat met:
- Gelijktijdige evacuaties in de regio
- Verdeling en prioritering van schaarse middelen
- Alternatieven wanneer reguliere capaciteit wegvalt
- Afstemming met andere organisaties, de veiligheidsregio en ghor
Dit zijn geen operationele details. Dit zijn keuzes die vooraf gemaakt moeten worden.
Dit is het moment om vooruit te kijken
De natuurbranden van deze week laten zien dat dit geen ver-van-je-bed-scenario is. Jaarlijks zien we dit type incident terug. En het blijft niet beperkt tot natuurbranden, denk aan de overstromingen in Zuid-Limburg in 2021. Welke impact heeft op een volledige regio.
Grote incidenten laten zien hoe snel een situatie kan kantelen.
Maar de echte les zit niet in het incident zelf.
Die zit in de vraag of je voorbereiding aansluit op de werkelijkheid van dit soort scenario’s.
Zolang het nog vers is, is dit het moment om dieper te kijken. Niet naar wat er gebeurde, maar naar wat erachter ligt.
Want daar wordt duidelijk of je organisatie voorbereid is
of alleen voorbereid lijkt op papier.
