Brandveiligheid wordt in veel opleidingen behandeld als één module binnen het bredere vakgebied van integrale veiligheid. Wie zich er verder in verdiept, ontdekt al snel dat het een breed speelveld is met veel verschillende specialismen: van brandweer en advies tot BHV-opleidingen, inspecties, installatietechniek en regelgeving. Stuk voor stuk specifieke vakgebieden binnen één domein. In deze categorie ‘Verdieping’ deel ik mijn kijk op wat dat vraagt van de veiligheidskundige. Bij veiligheidskundigen rijst soms de vraag wat hun rol hierin precies is. Je bent als veiligheidskundige immers niet automatisch ook brandveiligheidsspecialist. Maar misschien is dat ook niet nodig. Juist omdat brandveiligheid zo breed is, ligt de kracht van de veiligheidskundige niet in het specialisme zelf, maar in het signaleren en verbinden. In het herkennen van risico’s, het stellen van de juiste vragen en het benaderen van brandveiligheid als een samenspel van organisatie, gebouw en menselijk handelen.
Context bepaalt; zeker in de zorg
Bij Kijk op Veiligheid richten we ons met name op brandveiligheid in de zorg. Een sector waar standaardoplossingen vaak niet goed passen. De zorg staat de komende jaren voor grote uitdagingen: een groeiende zorgvraag, een toenemend arbeidsmarkttekort en cliënten en patiënten die steeds minder zelfredzaam zijn. Dat heeft directe gevolgen voor hoe brandveiligheid in de praktijk werkt. De diversiteit aan zorggebouwen maakt het beeld nog complexer. Van oude paviljoens tot moderne hoogbouw, van kleinschalige woonvormen tot grootschalige instellingen. Wat brandveilig is op de ene locatie, hoeft dat op een andere locatie niet te zijn. Brandveiligheid heeft daardoor een contextafhankelijke betekenis. Niet voor niets is de aandacht voor vluchtveiligheid de afgelopen jaren toegenomen. De centrale vraag verschuift van “voldoet het gebouw aan de regels?” naar “kan deze afdeling in de praktijk veilig en tijdig worden ontruimd?” En soms zelfs verder: “vinden we dat acceptabel en wat zijn onze doelstellingen?” Voor bepaalde situaties is dit inmiddels ook wettelijk vastgelegd, onder andere in artikel 6.20 van het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl).
Gedrag als bepalende factor
In de dagelijkse praktijk blijkt steeds weer dat menselijk gedrag een cruciale rol speelt. Procedures, installaties en plannen zijn noodzakelijk, maar pas effectief als mensen ernaar handelen. En mensen gedragen zich nu eenmaal vaak niet zoals dat van hen wordt verwacht. Nooddeuren worden geblokkeerd, rookmelders afgeplakt, deuren opengezet en ontruimingsoefeningen schuiven op vanwege de waan van de dag. Soms begrijpelijk, soms ook logisch, maar vanuit brandveiligheid niet zonder risico’s. Juist hier ligt een belangrijke taak voor de veiligheidskundige: het signaleren van het verschil tussen hoe brandveiligheid is bedacht en hoe deze in de praktijk wordt uitgevoerd. Niet door brandveiligheid verder te juridiseren of te beoordelen, maar door zichtbaar te maken waar gedrag, praktijk en omstandigheden elkaar raken en beïnvloeden. De kracht zit in het stellen van de juiste vragen en het verbinden van perspectieven. Door in gesprek te gaan met medewerkers, aannames te toetsen en realistische scenario’s bespreekbaar te maken. Niet de vraag of iets op papier klopt, maar of het in de dagelijkse praktijk uitvoerbaar en veilig is. Een goed vertrekpunt daarvoor is een doordacht vluchtconcept en helder brandveiligheidsbeleid dat aansluit bij het gebruik van het gebouw en de kwetsbaarheid van de aanwezigen.
Brandveiligheid raakt alles
Brandveiligheid is geen eiland. Het raakt zorgkwaliteit, werkdruk, organisatiecultuur en menselijk gedrag. Het is, zichtbaar en onzichtbaar, verweven in alle haarvaten van een organisatie. De veiligheidskundige hoeft niet alles zelf te weten, maar moet wel begrijpen hoe breed het speelveld is en waar de echte risico’s ontstaan. Uiteindelijk wordt brandveiligheid niet bepaald door regels of rapporten, maar door wat mensen doen en kunnen doen op het moment dat het erop aankomt.
Benieuwd naar onze kijk op brandveiligheid in jouw organisatie? We denken graag met je mee, voorbij de regels en rapporten, naar wat écht werkt in de dagelijkse praktijk. Neem contact op via [email protected].
Dit artikel is eerder gepubliceerd in het vakblad van de NVVK, de beroepsvereniging voor veiligheidskundigen. We delen het op onze website omdat de inhoud direct aansluit bij onze visie op integrale veiligheid.
